Rechten van studerende moeders & zwangere studenten

Let op: altijd in overleg, alleen als het nodig is:

• Tijdelijk later beginnen of aangepast rooster bij breng-/haalmomenten van kinderen.

• Aanpassing van les- of examenroosters (kortere dagen, extra pauzes).

• Tijdelijk online of hybride lessen volgen.

• Extra tijd of alternatieve datum en een rustige ruimte bij opdrachten, toetsen of examens.

• Toegang tot een kolf- of rustruimte op school.

• Veilige stageplek of vrijstelling voor onveilige taken (bijv. tillen, nachtdiensten).

• Mogelijkheid om gemiste practica of lessen later in te halen.

• Een vaste contactpersoon of studiebegeleider die jouw situatie kent.

✅ Belangrijk: het doel is niet om standaard een afwijkend rooster te krijgen,
maar een praktische oplossing te vinden wanneer het reguliere rooster tijdelijk niet uitvoerbaar is!

Wat betreft een formeel recht op aanwezigheid - en verlof regelingen ontstaat vaak verwarring:

• Mbo – Sinds 2020 hebben mbo-studenten formeel recht op zwangerschaps- en bevallingsverlof.
  Dit recht is vastgelegd in de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB)
  na jarenlange lobby van Annemieke de Jong / Stichting Steunpunt Studerende Moeders.
  
  Uren waarin je verlof hebt, tellen niet mee als ongeoorloofd verzuim.

• Hbo/Wo – Er is (nog) geen wettelijk recht op zwangerschapsverlof.
  In de praktijk is er echter vaak wél een aanwezigheidsplicht, waardoor zwangere studenten en of studenten met zorg voor jonge kinderen in de knel kunnen komen.
  
  Hbo en wo Instellingen moeten wél – op grond van de Algemene Wet Gelijke Behandeling – redelijke aanpassingen en maatwerk bieden, zoals versoepeling aanwezigheidsplicht, een rooster aanpassing, extra herkansingsmogelijkheid of online inlevermomenten.

🔎 Dit verschil tussen Mbo en Hbo/Wo is een politieke keuze van de overheid en niet van deze site.
Volgens internationale verdragen, en ook genoemd in de schaduwrapportage van het VN-Vrouwenverdrag, zouden vrouwenrechten niet mogen afhangen van opleidingsniveau.

Een onderwijsinstelling mag een aanpassing alleen weigeren als er een zwaarwegende reden is, bijvoorbeeld:

• De aanpassing maakt het behalen van de kwalificatie-eisen onmogelijk.

• Het rooster van de hele klas kan niet meer worden uitgevoerd.

• De aanpassing brengt disproportionele kosten of organisatorische problemen mee.

👉 Tip: laat zien dat je eerst hebt geprobeerd het zelf op te lossen
(en dat dit niet lukte) en vraag om een schriftelijke motivering als de school weigert.
Bewaar deze goed – je kunt dit nodig hebben bij een klacht of melding.

1. Ga eerst in gesprek met SLB’er / mentor of decaan en toon aan waar je vast loopt en wat je zelf hebt geprobeerd om dit op te lossen. 

2. Dien – indien nodig – een schriftelijk verzoek in bij de directie of examencommissie en vraag om schriftelijke reactie.

3. Leg afspraken zwart-op-wit vast en spreek evaluatiemoment af.

4. Wordt je verzoek geweigerd → vraag de formele klachtenprocedure op en dien zo nodig een interne klacht in.

5. Kom je er niet uit → neem contact op met het College voor de Rechten van de Mens (CRM) of een rechtswinkel voor advies. 

   (Tip) Bewaar altijd e-mails en gespreksnotities.

Een alleenstaande moeder kreeg te horen: ‘Je mag niet later komen om je kinderen eerst naar school te brengen, regel maar opvang.’

Dit kan seksespecifieke discriminatie zijn: de onderwijsinstelling schuift de zorg geheel af, terwijl zij een zorgplicht heeft om redelijke aanpassing te onderzoeken.

Een andere student kreeg te horen: “Zwangerschap is je eigen keuze, dat is je eigen verantwoordelijkheid” — of, wat daar vaak mee bedoeld wordt: “eigen schuld, dikke bult” (dit is een vorm van victim blaming, in een beleidsjasje) of “daar hoeven wij als opleiding geen rekening mee te houden.”

Ook dat is onjuist én in strijd met de Wet gelijke behandeling. Het recht op gelijke behandeling geldt juist ook bij zwangerschap en zorgtaken.
Zelfs een neutraal ogende regel — bijvoorbeeld een verplichting die voor iedereen geldt, maar zwangere studenten onevenredig benadeelt — kan een vorm van indirecte discriminatie zijn.

Wat kun je doen:
– Vraag om aangepassing van het rooster en leg uit waarom dit voor jou nodig is;
– Vraag waarom de school weigert en vraag om schriftelijke onderbouwing;
– Bewaar bewijs en volg zo nodig de klachtenprocedure;
– Meld de zaak bij het College voor de Rehten van de Mens.

💡 Kijk eerst of iemand in je omgeving je kan helpen met het brengen/halen.
Als dat niet kan, mag de school je niet dwingen om (nog meer) betaalde opvang te regelen als een redelijke (al dan niet tijdelijke) roosterwijziging het probleem kan oplossen.

• College voor de Rechten van de Mens – voor meldingen van discriminatie.

• Rechtswinkel bij jou in de buurt - voor gratis of laagdrempelig juridisch advies. (Ook zou je in principe hiervoor terecht moeten kunnen bij een studentenvakbond.)
  Of kijk op de site van de overheid waar je gratis juridische hulp kunt vragen.

• RMC-coördinator (Regionale Meld- en Coördinatiefunctie) – bij dreigende uitval in het MBO. 

• DUO – voor financiële regelingen zoals de eenoudertoeslag bovenop je basisstufi. 

• Belastingdienst / toeslagen – voor o.a. kinderopvangtoeslag.