Zwangerschap & studie
Zwanger tijdens je opleiding? Dat kan veel vragen oproepen.
Hoe zit het met zwangerschapsverlof, aanwezigheidsplicht en studiefinanciering?
Op deze pagina lees je de belangrijkste informatie, rechten en tips — speciaal voor studerende (aanstaande) moeders.
Waar heb je recht op?
Voor werknemers is zwangerschapsverlof wettelijk geregeld, maar voor studenten ligt dat anders.
Je rechten verschillen per opleidingsniveau en opleidingsvorm, en onderwijsinstellingen kunnen daar verschillend mee omgaan.
Wel hebben alle onderwijsinstellingen in Nederland een zorgplicht en dienen zij zich aan de Wet Gelijke Behandeling te houden, (zie ook pagina rechten) waardoor het maken van maatwerk afspraken mogelijk is.
👉 Tip: Meld je zwangerschap altijd tijdig bij je opleiding. In het Hbo & wo is dat zelfs verplicht voor zwangere studenten als je gebruik wenst te maken van voorzieningen. Dit voorkomt problemen met toetsen, aanwezigheidsplicht en studiefinanciering.
⚠️ Let op bij doorverwijzingen
Wanneer je jouw zwangerschap bespreekbaar maakt op school, kan het zijn dat je wordt doorverwezen naar een hulpverlener of organisatie — bijvoorbeeld omdat je nog niet weet of en hoe je studie en zwangerschap kunt gaan combineren.
Wees ervan bewust dat er organisaties bestaan die zich neutraal en helpend presenteren, maar dat niet zijn, omdat ze verbonden zijn aan of opgericht zijn vanuit een bepaalde levensovertuiging.
Deze organisaties kunnen jouw keuzes proberen te beïnvloeden of manipuleren.
Verdiep je daarom in de achtergrond en visie van de organisatie.
Je hebt recht op zelfbeschikking en op het maken van jouw eigen keuzes.
Dit komt grotendeels doordat onderwijsinstellingen handleidingen kunnen gebruiken onder het mom van "hulpverlening en keuzebegeleiding bij zwangerschap" maar afkomstig van of verbonden zijn aan organisaties met een geloofsovertuiging.
Annemieke de Jong signaleerde dit eerder landelijk al en schreef mede daarom, in opdracht van het ministerie van OCW, een handleiding voor het mbo met objectieve richtlijnen voor de begeleiding van zwangere studenten. Vertaald vanuit de Wet Gelijke Behandeling en de zorgplicht.
De pagina Rechten is gebaseerd op deze handleiding.
Een doorverwijzing naar hulpverlening kan goed bedoeld zijn, maar niet iedere zwangere student heeft per definitie ook hulpverlening nodig.
Praktische vragen over onderwijsgerelateerde zaken — zoals verlof, aanwezigheid, toetsen, stage of kinderopvang — vallen onder de zorgplicht van de onderwijsinstelling.
Een doorverwijzing ontslaat de onderwijsinstelling niet van die zorgplicht: jij hebt recht op passende ondersteuning binnen je opleiding.
Afspraken met je opleiding
Je kunt met je studieloopbaanbegeleider, decaan of studieadviseur afspraken maken over hoe je je opleiding kunt combineren met je zwangerschap. Indien het reguliere rooster wegens zwangerschap of bevalling niet goed te volgen is, dienen onderwijsinstellingen aanpassingen te doen zodat je de opleiding kunt blijven volgen en uitval voorkomen kan worden.
Denk aan aanpassingen in:
- aanwezigheidsplicht, toetsen en tentamens,
- stageplanning of praktijkuren,
- rooster of werkdruk tijdens de laatste maanden van je zwangerschap.
Vraag altijd om een schriftelijke bevestiging van deze afspraken, zodat er geen misverstanden ontstaan.
Meer over de rechten van zwangere studenten en studerende moeders; lees ook pagina Rechten.
Financiën & studiefinanciering
Zwangerschap kan gevolgen hebben voor je inkomsten, toeslagen en studiefinanciering.
Hieronder vind je de hoofdlijnen; meer informatie en tips over geldzaken vind je op de pagina Financieel.
Studiefinanciering
- Ontvang je studiefinanciering? Dan kun je na de geboorte een extra toeslag 'toeslag verzorging kind' aanvragen bij DUO zodra je kindje op jouw adres staat ingeschreven.
- Deze toeslag komt bovenop je basisbeurs.
Studievertraging
Loop je studievertraging op door zwangerschap of bevalling en heeft dit financiele gevolgen?
-
- MBO: Je kunt mogelijk een beroep doen op het studentenfonds van de onderwijsinstelling, waardoor een financiele compensatie mogelijk kan zijn.
- HBO/WO: Je kunt via de decaan een beroep doen op het profileringsfonds voor een financiële compensatie wanneer je een voltijd of duale opleidingsvorm volgt.
Babyuitzet
- Heb je het financieel krap? In sommige gemeenten kun je een bijzondere bijstandsaanvraag doen voor de aanschaf van een babyuitzet, zoals voor babymeubelen en eerste benodigdheden.
- Vraag dit na bij de gemeente waar je staat ingeschreven.
Gratis babyboxen
Wist je dat je gratis zwangerschapsboxen of babypakketten kunt aanvragen?
Er zijn verschillende aanbieders waar je een gratis box kunt aanvragen. Hierin vind je vaak rompertjes, luiers, magazines en kortingsbonnen.
Een voorbeelden is:
- Blije Doos
Daarnaast biedt Stichting Babyspullen gratis startpakketten voor ouders die het financieel moeilijk hebben.
Je kunt dit niet zelf aanvragen; het loopt via een hulpverlener of je verloskundige.
Tips
Studeren tijdens je zwangerschap vraagt om goede planning en zelfzorg. Want je gaat er een hoop afsrpaken bij krijgen. Denk aan de afspraken met huisarts en of verloskundige enz.
Een overzichtelijke weekplanner of digitale agenda helpt om balans te houden tussen studie, rust en afspraken.
Ook comfortproducten zoals een zwangerschapskussen of steunband kunnen uitkomst bieden tijdens lange studiedagen.
Checklist
Omdat we weten hoe druk je het al hebt, hebben we een aantal downloadbare checklists voor je beschikbaar gemaakt:
- Checklist ‘Wat moet ik regelen als zwangere student’ – downloadbare PDF met alle stappen op een rij.
- Afsprakendocument voor je opleiding – om je verlof en afspraken zwart-op-wit te zetten.
- Baby benodigdheden – een lijst van spullen waar je aan moet denken om in huis te halen.
Laat je niet ontmoedigen.
Veel studerende moeders vóór jou hebben bewezen dat het wél kan: een diploma halen én een kind krijgen.
Met de juiste voorbereiding en steun sta je er niet alleen voor.
Handige links
- Rechten – alles over verlof, aanwezigheidsplicht en maatwerkafspraken
- Financieel – informatie over DUO, toeslagen, studiefondsen en budgettips
- Kinderopvang – uitleg over opvangvormen, toeslagen en praktische tips
- Stichting Babyspullen – gratis babypakket voor ouders die het financieel moeilijk hebben.
Download - Checklist zwangere studenten
Download hier een gratis checklist van wat je allemaal moet regelen speciaal voor zwangere studenten.